Prof.as.dr. Qazim Dushku

                   KRIMI NË FAMILJE PËRTEJ KONSTATIMEVE                                                                                                                    

Pothuajse çdo ditë media zhurmëmadhe jep raste të krimit në familje. Dhunë, vrasje dhe vetëvrasje. Me një shpërndarje gjeografike pothuajse gjithëshqiptare. Ka treva të veçanta, ku çdo tre ditë shënohet një i vdekur ose gati për të vdekur nga vetëhelmimet, hedhjet nga lartësitë apo duke përdorur mjete dhe rrugë të tjera. Ndërsa dhuna, kryesisht ndaj femrave dhe fëmijëve, është aq e shpeshtë, sa të krijohet përshtypja se jetojmë në një shoqëri primitive e barbare.

Akoma edhe më të shëmtuara janë rastet kur babai vret djalin dhe anasjelltas, vëllai motrën, burri gruan… Ngjarje të tilla po bëhen aq të shpeshta në truallin shqiptar saqë shoqëria, politika, opinioni, shteti dhe institucionet e tjera sikur po mësohen me to. Nuk qarkullon kot mendimi tek qytetarët, sipas të cilit, në Shqipëri, tashmë asgjë nuk na bën përshtypje. Shkurt: kronikat e zeza na kanë lodhur. Krimi në familje po na rrënon. Po vë në diskutim ekzistencën e saj dhe pse jo edhe të shoqërisë. E turpshme për ne që vazhdojmë të jetojmë me shpresën se pas reflektimit diçka do të korrigjohet, se politikëbërësit dhe pushtetbërësit do t’i vënë gishtin kokës për ta shëruar disi këte plagë të shëmtuar dhe me kosto të lartë për shoqërinë. Pas rasteve të përditshme të krimit në familje, që jepen me aq zell nga media, vijnë prej saj edhe “shkaqet”, edhe “motivet”: “Ishte në gjendje të rëndë depresive, i sëmurë psikik, i dehur…” Janë të rralla rastet, kur bëhen përpjekje për të dalë përtej këtyre “argumentave”, që nuk bindin askënd.

Të merresh me pozimin e problemit, me informimin e publikut, është njëra prej detyrave funksionale të medias, por jo e gjitha. Qytetarët dhe shoqëria në tërësi duan të dalin përtej konstatimeve, duan analiza dhe konkluzione për problemin. Duan të njihen me shkaqet e këtij krimi makabër, duan të dinë pse-të, jo thjesht pët kuriozitet, por për të marrë masa parandaluese. Së paku për ta zbutur atë. Në pamundësi për ta parandaluar dukurinë, minimumi të bëhet presion mbi shtetin në të gjitha nivelet dhe struktuarat e tij dhe mbi të gjitha institucionet e edukimit dhe të arsimit për ndryshimin e formës së qeverisjes dhe të drejtimit.

Në këtë kuptim, shkaqet e krimit që jep media, janë thjesht një përpjekje për të gjetur arsye të paarsyeshme. Pse jo edhe një treg kamercial. Sepse çrregullimet e personalitetit dhe gjendjet depresive tek njerëzit nuk krijohen menjëherë, se budallenjtë, me përjashtime të pakta, nuk lindin të tillë, por formohen gjatë jetës, se pijanecët kronikë e kanë një hall që shkrehen shumë pas alkoolit, se adoleshentja ose studentja që hidhet nga lartësitë e ka një shqetësim të akumuluar prej kohësh etj. Përtej këtyre “motiveve” vrastare, tejet tronditëse dhe shkatërruese për familjen e sotme, janë shkaqe, motive dhe arsye të tjera me natyrë sociale e psikologjike, ekonomike dhe kulturore që duan analiza dhe konkluzione, që studiuesit e të gjitha fushave dhe gazetarët duhet të merren me to dhe t’i japin rekomandime shoqërisë dhe shtetit për ta kapërcyer fenomenin rrënqethës.

Pa pretenduar se analizës do t’i shkohet deri në fund, po cek vetëm disa prej shkaqeve që e ngacmojnë mendimin qytetar dhe atë intelektual, i cili është i ndjeshëm ndaj fenomenit dhe që mund të ndikojë mjaftueshmërisht në përmirësimin e situatës. Ndër më kryesorët po veçojmë:

Së pari, shkolla nuk e përgatit brezin e ri për të përballuar vështirësitë e jetës, për të kapërcyer situatat konfliktuale të brendshme që krijohen tek të rinjtë nga dëshira për një jetë ndryshe dhe pamundësia e tyre, për arsye sociale, race, financiare, psikologjike e tradite të familjes, për ta arritur një synim të tillë. Kur intensiteti i llojeve të këtyre konflikteve është i lartë, shkaktohet tek nxënësi lodhje e madhe mendore. Kjo, e shoqëruar edhe me mungesën e përvojës për t’i përballuar situatat e vështira, krijon një mundësi më shumë për të kryer krim. Problemet e shumta dhe të larmishme socialpsikologjike që mbartin sot adoleshentët, mund të zbuten nga shërbimi psikologjik që është futur, si eksperiment, në disa shkolla të mëdha të vendit. Natyrisht, nëse psikologët përzgjidhen sipas kritereve profesionale dhe po qe se ata do t’i lënë të merren me punën e tyre funksionale, çka si rregull nuk ndodh tek ne.

Shoqëria, shteti, institucionet dhe familja shqiptare heshtin para faktit të mosfrekuentimit të qindra nxënësve dhe të braktisjes së shkollës të shumë prej tyre, që përbëjnë grupin më të mundshëm të rrezikuar para trafikantëve dhe manjakëve seksualë. Sipas studimit : “Strategjia kombëtare e zhvillimit ekonomik dhe social”, sot afro 12% e popullsisë është analfabete. Kjo përbën kontigjentin më të mundshëm për t’u futur në rrugën e krimit. Vetëm në Shqipëri mund të ndodhë që miratohen ligje, siç është ai prej vitesh për detyrimin shkollor dhe nuk zbatohen. Arsimimi i brezit të ri dhe trainimi i specializuar i kategorisë së fëmijëve dhe adoleshentëve me probleme për mënyrën e të menduarit, të sjellurit dhe të vepruarit, përbën një shans më shumë për parandalimin e krimit familjar. Edhe projektet e zbatuara nga shoqatat dhe fondacionet e ndryshme me këto kategori fëmijësh, sikur të merreshin vërtetë me këtë gjë, do të ishin një mundësi më tepër për rehabilitimin psikosocial të tyre.

Së dyti, presionet, kërcënimet, dhuna në të gjitha format e saj, moslejimi i adoleshentëve nga më të rriturit për ta bërë jetën sipas perceptimit të tyre, paçka se ajo mund të jetë edhe iluzive, janë pararendëse të krimit familjar. Dhuna familjare dhe abuzimi me fëmijët është një ndër problemet më shqetësuese me të cilat përballet sot shoqëria shqiptare. Shumë gra që kanë probleme me bashkëshortët, gjejnë si alternativë shpëtimi dhënien fund të jetës, nënshtrimin pa kushte ndaj dhunës ose largohen nga Shqipëria. Sipas tyre, pasi kalojnë ditët e para të martesës, plas sherri, fillon dhimbja e kokës, nxjerr krye xhelozia e shoqëruar me dru, fyerjet dhe poshtërimet shtohen dhe vjen një ditë që vetë femrat kërkojnë të ndahen nga burrat. Një zgjedhje e pranueshme dhe që shpreh në një farë mënyre emancipim dhe rënie ndesh të një tradite ataviste, sipas së cilës të drejtën për divorc e kishin vetëm burrat.

Gjithsesi nuk është shkurorëzimi e vetmja rrugë që zgjedhin një kategori grash, sepse ish-burri mund ta gjejë, ta përdhunojë atë dhe vajzën e saj, ta dhunojë e pse jo edhe ta vrasë. Në mbështetje të tij vijnë jo rrallë edhe familjarët e ish-bashkëshortit. Sipas të dhënave të shpallura në tryezën e rrumbullakët me objekt: “Zgjidhja e martesës”, rreth 35 për qind e rasteve të shkurorëzimit gjatë periudhës 1990 – 2000, kanë ardhur si pasojë e dhunës së ushtruar nga ish bashkëshortët ose të afërmit e tyre. Një pjesë e grave, zakonisht në moshë të re, zgjedhin si alternativë shpëtimi ikjen nga vendi, mundësisht duke marrë me vete edhe fëmijët. “Vajza ime ndodhet prej vitesh në Angli,- tregon jo pa emocione një nënë lezhiane. Nuk ka bërë gjyq për t’u ndarë. Ka ikur nga ish burri fshehurazi dhe me ndihmën e njerëzve të mi. E di që vuan shumë, por së paku tashti nuk dhunohet nga i shoqi dhe njerëzit e tij.”

Sipas të dhënave, shkak kryesor i dhunës pas prishjes de fakto dhe dejure të martesës mbetet mungesa e një vendi të ri banimi, mjediset e ngushta të shtëpive, banjot e përbashkëta, mospagimi i pensioneve ushqimore etj. Këto e të tjera mungesa sjellin një dhunë të re nga ish bashkëshortët, të cilët, si rregull, janë me nivel të ulët arsimor e kulturor.

Dhuna ndaj femrës në tërësi dhe gruas në veçanti sot shfaqet në të gjitha format e saja: fizike, emocionale e psikologjike, seksuale dhe institucionale. Ushtruesit e dhunës janë burrat dhe të dashurit e tyre, tek të cilët ato duhet të kishin mbështetje dhe siguri, janë të afërmit e tyre dhe njerëzit e tjerë perversë. E keqja më e madhe është kur në listën e dhunuesve futet edhe shteti, i cili duhet të ishte në pararojë të mbrojtjes së të drejtave të tyre. “Baba” shteti nuk do t’ia dijë për kushtet e jetesës së femrës dhe as të punësimit të saj. Aq më keq kur ai, duke qenë maskilist në mendim, nuk i hap rrugë asnjë femre për t’u angazhuar në jetën politiko – shoqërore e shtetërore. Për të vertetuar forcën e dhunës institucionale ndaj gjinisë delikate, që edhe ajo ka fajet e veta që nuk organizohet si duhet, por pranon poshtërimin, po i referohem vetëm një fakti në rrethin e Lezhës: Asnjë femre nuk iu dha nga politikëbërja mundësia të konkuronte për drejtuese komune apo bashkie në zgjedhjet vendore të tetorit 2003! Asnjë njësh apo dysh në institucionet drejtuese lokale nuk është femër etj. Siç duket, përveç psikologjisë ataviste të mbartur nga e kaluara, që shprehet në qëndrime mospërfillëse ndaj femrës, këtu ndikon edhe frika se gratë në tërësi janë më pak të korruptuara se meshkujt dhe nuk pranojnë ortakëri në dëm të shoqërisë në tërësi dhe komunitetit në veçanti.

Jo pa interes për dhunimin dhe abuzimin e femrave është studimi “Vëzhgim mbi dhunën dhe trafikun e grave në rrethin tonë”, i kryer nga “Qendra e këshillimit për gra dhe vajza”, në bashkëpunim me shoqatën “Intersos”, duke angazhuar edhe specialistë të fushave përkatëse. Në studim janë përfshirë gra dhe vajza nga zonat rurale dhe urbane dhe me përfaqësuese të të gjitha subkulturave. Nga të dhënat del se rreth 80 për qind e grave, në mënyrë të drejtpërdrejtë ose të tërthortë, janë viktima të dhunës shtëpiake. Nga këto 36.6 për qind janë dhunuar më shumë se dy herë fizikisht nga burrat dhe njerëzit e afërm të tyre. Ndërkohë që, me peshë specifike më të vogël se llojet e tjera të abuzimit është ai seksual, që gjithsesi nuk duhet nënvleftësuar, pasi një ndër 12 gra dhe vajza abuzohen nga partnerët dhe të dashurit e tyre, në një kohë që ato nuk janë as shpirtërisht, as fiziologjikisht dhe as nga pikëpamja shëndetësore të gatshme për një gjë të tillë. Ndoshta të dhënat për këte forma abuzimi mund të jenë më të larta për faktin e ndikimeve tradicionale e konservatore në statusin dhe rolin e gruas në familje dhe në shoqëri, të cilat janë ende të fuqishme, sidomos në fshat.

Figura e abuzimit lidhet me një problem shumë të mprehtë të shoqërisë së sotme në tranzicion të pambarimtë, me atë të papunësisë. Në 55.6 për qind të rasteve, të anketuarat e përcaktojnë abuzuesin si të papunë. Mirëpo, duke nënvizuar faktin se në pjesën tjetër të rasteve abuzuesi është i punësuar me sezone, mund të arrijmë në përfundimin se lidhja mes profilit të abuzuesit dhe statusit të punësimit është reciproke, sepse: a – Papunësia përforcon dhe ushqen prirje të dhunës dhe b – Ajo (papunësia) ka prekur kryesisht gratë, ndërkohë që për burrat është më lehtë për të kërkuar e gjetur punë brenda dhe jashtë vendit. Punësimi i burrave mund të sjellë nga ana tjetër rritjen e pushtetit ekonomik, të kontrollit dhe të ushtrimit të dhunës ndaj grave në familje. Dhuna në familje gjeneron dhunë edhe tek fëmijët. Një fëmijë i dhunuar, ose i rritur në një mjedis të dhunshëm, do të sillet dhe do të veprojë si i tillë ndaj të tjerëve kur të rritet. Nga ana tjetër studimi tregon se kontigjenti i fëmijëve të dhunuar është më i rriskuar për t'u vetëvrarë. Sidomos tipat e ndjeshëm, që preken shpejt, janë më të zbuluar ndaj kësaj forme krimi. Familja ka nevojë të rikthehet në funksionin e saj vërtetë edukues.

Së treti, papunësia të çon në varfëri dhe kjo e fundit i jep krahë zhurmës, grindjeve, dhunës, vrasjes në familje, por edhe vetëflijimit të kryefamiljarit ose kryefamiljares, kur ata nuk kanë mundësi t’i ushqejnë, t’i veshin, t’i argëtojnë e t’i shkollojnë fëmijët. Të papunët përbëjnë sot pjesën më të madhe të të dënuarve. Për sa kohë shteti nuk mbështet dhe nuk favorizon maksimalisht biznesin e vogël dhe të mesëm, si dhe prodhimin vendas, për arsye që tashmë dihen, hapja e vendeve të reja të punës është vetëm një sllogan dhe mashtrim i radhës.

I vetmi vend i Evropës ish komuniste është Shqipëria, ku 10 për qind e qytetarëve të pasur zotërojnë mbi 30 për qind të pasurisë kombëtare dhe ku polarizimi i jetës, në një kohë relativisht të shkurtër, është i jashtëzakonshëm. Ndërsa, pjesa më e madhe e popullsisë jeton në kushte mesatare dhe në varfëri. Jeta boshe, pa të ardhme, me trysni të gjithanshme dhe të vazhdueshme e shoqëruar me padrejtësi, me varfëri morale dhe materiale dhe ku ligjin e bëjnë “të fortët”, ata që kanë para, intelektualët adhamudhë e partiakë, klanorë dhe kulisarë, e depersonalizon individin, e shkurajon atë. Lodhja mendore është aq e madhe, sa në një moment të caktuar adoleshentja, nëna ose kryefamiljari mund të kryejnë edhe krimin. Në këto raste vrasja dhe vetëvrasja nuk ndodhin rastësisht dhe nuk janë të momentit, përkundrazi ato kanë një skenar të parapërgatitur nga autori. Në mendjen e vrasësit zhvillohet një luftë e fortë psikologjike e të kundërtave. Gjatë periudhës së përpunimit të mendimit kriminal, ai ose ajo rrinë shpesh herë të mërzitur dhe disi më vete, larg mjedisit shoqëror e familjar. Jeta e vetmuar, pa aktivitet dinamik, pa objektiva dhe ideale, e varfëron botën emocionale dhe shpirtërore të individit dhe e hedh atë në një jetë boshe. Në këtë kuptim njerëzit duhet ta jetojnë jetën larg burgut të vetmisë. Shokët dhe të afërmit, shkolla dhe institucionet e tjera që merren me edukimin duhet t’i ndihmojnë ata për t’u integruar me shoqërinë dhe për të përballuar sfidat e jetës, baticat dhe zbaticat e saja. Askush të mos mendojë se do të jetë gjithmonë i lumtur. Lumturia, si çdo gjë tjetër, është relative. Për këdo në jetë ka ditë me shi, por edhe me diell.

Së katërti, konfliktet për pronën janë dominuese sot në shoqërinë shqiptare dhe përbëjnë shkakun kryesor të krimit në familje. Padrejtësitë ligjore dhe pabarazitë e qëllimshme në ndarjen e pronës, kryesisht të tokës bujqësore, në mes anëtarëve të të njëjtës familje ose të fisit, kanë krijuar dhe vazhdojnë të krijojnë tensione sociale, nxisin konfliktet dhe disa herë ato shoqërohen me marrje jetësh të pafajshme. Ligji 7501 për tokën si vështirë ta parandalojë krimin në tërësi dhe atë familjar në veçanti, pasi ai ushqen padrejtësi dhe pabarazi, krijon privilegje të pamerituara për një grup qytetarësh dhe bën diferencime në mes motrave dhe vëllezërve, të cilët, ndonëse edhe ata janë bashkëpronarë të ligjshëm, e humbasin të drejtën e pronës, kur banojnë në qytet.

Në këto rrethana, qytetarëve që u mohohet e drejta e pronës, një e drejtë themelore, mbartin me vete strese dhe gjendje stresuese. Në situata konfliktuese të brendshme shpesh logjika në komunikim dhe në marrje vendimesh, ia lë vendin pasionit dhe kur vetëdija nuk funksionon siç duhet, marrëzitë dhe veprimet e pamenduara nuk kanë të sosur. Ato mund të shkojnë nga një zënkë e fillimit deri në qëndrime e veprime ekstreme, e pse jo edhe në vrasje, siç ndodh rëndom sot tek ne. Natyrisht të gjithë ata që vrasin njerëzit e tyre të një gjaku, pas dramës dhe në një gjendje disi të qetë, reflektojnë dhe pendohen dhe siç më ka treguar njëri prej tyre, që ndodhet në burg, “jo për një vijë uji ose për një copë tokë, por për gjithë pasurinë që kemi si shtëpi nuk do të më shkonte mendja jo më ta vrisja kushëririn, por as ta rrihja dhe as ta ofendoja. Mirëpo ngjarja nuk korrigjohet. Unë jam i burgosur, fëmijët po rriten pa babain e tyre. Unë nuk kam më fytyrë t’u dal përpara njerëzve të mi dhe opinionit.”

Zënkat për pronën, sidomos në fshat, shfaqen shpesh. E keqja është se ato nuk vlerësohen në fillimet e veta, nuk parandalohen mirë nga autoritetet e pushtetit vendor, nga njerëzit e besës dhe mediatorët. Rrjedhimisht ndodh që konfliktet përkeqësohen dhe bëhen të papërballueshme deri në atë masë sa mund të shkohet drejt krimit.

Mundësitë për zbutjen e kësaj tragjedie shqiptare ekzistojnë. Për këtë duhet vullnet i mirë, zbatim i legjislacionit pa bërë dallime, harmonizimi i veprimeve të komunitetit, shkollës, OJF – ve, strukturave të shtetit dhe të gjithë aktorëve të tjerë të interesuar për këtë problem madhor për të ardhmen e vendit. Në ndihmë të uljes së krimit në familje do të ishte zbutja e varfërisë përmes përmirësimit të politikave të punësimit të femrave në veçanti, një farë drejtësie sociale dhe investime më të shumta për argëtimin e fëmijëve dhe të rinjve.

   Nga të dhënat del se në rastet më të shumta krimi kryhet nga armët e grabitura në depot dhe magazinat e ushtrisë në pranverën e vitit 1997. Mbledhja e tyre përmes projekteve dhe zbatimi i ligjit për armëmbajtje pa leje, janë dy rrugë që çojnë në uljen e numrit të armëve, që disponojnë ende qytetarët në shtëpitë e tyre. Rrjedhimisht pakësohen edhe rastet e krimit.

Fenomene të tilla shprehin edhe një farë krize që përjeton sot familja shqiptare. Emancipimi i shoqërisë deri në atë masë që askush të mos hyjë në jetën private të individit, mbetet detyrë parësore e shkollës, familjes, institucioneve të tjera shtetërore të specializuara dhe e shoqërisë civile.

Më shumë se kushdo me problemet e krimit në familje është marrë feja. Aq më tepër me përvijimin e shkaqeve që i çojnë qytetarët në kryerjen e vrasjeve të njerëzve të afërt dhe të fenomenit të vetëvrasjes. Nisur nga parimi më tepër human se teologjik, ajo arrin në përfundimin se këto dukuri kanë jo vetëm bazën e vet sociale, por edhe shpirtërore. Kështu për shembull në Kur’an, si libër i shpallur prej Zotit, trajtohen me shumë interes, jo vetëm për besimtarët dhe lexuesit e thjeshtë, por edhe për studiuesit, arsyet që e trazojnë shpirtin e individit për të vrarë dhe për t’u vetëvrarë si dhe bazën sociale me elementët e saj, që i paraprijnë këtyre veprimeve të ndaluara nga Allahu. Në faqet e librit të shenjtë të Kur’anit, theksohet se etja për pozitë dhe përpjekja për t’u pasuruar pambarimisht, duke mos jetuar dhe ndihmuar të varfërit, i shpërfytyron njerëzit, i denigron moralisht ata, i bën mospërfillës ndaj shtresave në nevojë dhe u krijon atyre mendimin e superioritetit ndaj të tjerëve. Njerëzve të tillë, të etur për pushtet dhe pasuri, shpeshherë edhe të pameritueshme, iu rritet mendja, iu krijohet mendimi se ata janë më të zotët e shoqërisë, më të aftët dhe përdorin çdo mekanizëm për të arritur qëllimet e tyre që  u bien ndesh edhe fesë, edhe familjes, edhe moralit e shoqërisë. Etja e pakushtëzuar për pushtet e para e orienton personin drejt përdorimit të dhunës, vjedhjes e plaçkitjes, drejt bjerrjes së dinjitetit dhe varfërimit shpirtëror. Kjo mënyrë të menduari, të sjelluri dhe të vepruari për individë të veçantë, i çon të tjerët në humbjen e shpresës dhe të besimit për të ardhmen. Ndërsa tek njerëzit e ndjeshëm dhe me botë të pastërt shpirtërore krijohen dilema nëse duhet vazhduar apo jo jeta. Koha ka provuar dhe po provon çdo ditë se në situata të tilla konfliktuese të mendjes dhe të shpirtit, fatkeqësisht në disa raste ka triumfuar e keqja e shprehur me aktin e ndaluar nga Allahu dhe feja në tërësi, me atë të dhënies fund të jetës përmes formave të ndryshme.

Ai që kërkon të pasurohet në kurrizin e tjetrit përdor rrugë nga më të pamoralshme dhe nuk ndalet para asgjëje, as përpara vrasjeve që përbën krimin më të shëmtuar të një shoqërie. E njëjta gjë ndodh edhe atëherë kur luftohet për fitimin e pushtetit të pamerituar. “Zakonisht pozita dhe pasuria janë gjendje që te disa njerëz luajnë rol negativ, sepse këto i zhveshin ata prej virtyteve të larta njerëzore dhe i bëjnë mendjemëdhenj.” (Kur’ani, fq. 84)

Në situata të vështira morale e shpirtërore, njerëz të veçantë, me vullnet të dobët dhe gjendje emocionale negative, mund të kryejnë veprime në dëm të vetes dhe të të tjerëve, që ju shkakton edhe humbjen e jetës. Ata nuk e kuptojnë se jeta mbi tokë është e përkohshme dhe njeriu, si qënie e vullnetshme, duhet të ecë me mendimin për të bërë sa më shumë mirësi, për të mos dëmtuar të tjerët, për të marrë pak e përditë të mirat e kësaj bote të përkohshme. Askush nuk ndihet gjithnjë i lumtur në jetën kalimtare. Lumturia për këdo është e përkohshme dhe shpeshherë ajo ia lë vendin momenteve të vështira, jo të këndshme, sepse “Ata që kërkojnë vetëm të mirat e kësaj bote, janë të mashtruar, pasi të mirat e kësaj bote janë të përkohshme…” (Kur’ani, fq 71) Në këtë kuptim, në këtë botë asgjë s’ka absolute, përveç ndërrimit të jetës, që do të thotë se njeriu duhet të luftojë që, në rrugë të ndershme, të marrë të mirat e saj, të mos tërhiqet për arritjen e këtij qëllimi para vështirësive që i dalin rrugës, të shikojë përpara dhe jo prapa, të orientohet nga drita dhe jo nga errësira, nga e mira dhe jo nga e liga. Kushdo që mendon dhe vepron ndryshe, që mashtron e shfrytëzon për interesat e veta të tjerët, që merret vetë direkt ose nxit dikë për plaçkitje etj, sipas librit të shejtë do t’i bëhet gjyqi i madh në botën e përtejme të pasosur. Të njëjtin fat do të pësojnë edhe ata që mashtrojnë. Viktimat e mashtrimit moral dhe ekonomik, të shfrytëzimit dhe të plaçkitjes pësojnë trauma të mëdha rraskapitëse morale e shpirtërore e shpesh herë të papërballueshme, që mund të shoqërohet edhe me vetëvrasje e vrasje. Kjo është arsyeja që Kur’ani i ndalon fenomene të tilla dhe i bën apel njerëzimit të mos ndjekë këte rrugë. Ja pse në faqet e tij shkruhet: “Është i ndaluar shfrytëzimi i pasurisë pa djersë, siç është vjedhja, mashtrimi, plaçkitja, etj: gjithashtu është e ndaluar mbytja e vetvetes apo tjetrit” (Kur’ani, fq. 137).

Kur’ani e konsideron mëkat të madh shpifjen kundër femrave, mbytjen e atij tjetri dhe të vetëvetes. Ja pse Allahu bën thirje: “O ju që besuat, mos hani mallin e njëri tjetrit në mënyrë të palejuar… dhe mos mbytni veten tuaj. Vërtetë, Allahu është i mëshirueshëm për ju.” (Kur’ani, suretu En Nisaë, kaptina 4, fq. 133). Dhe më poshtë theksohet se mëkat i madh ose i vogël konsiderohet në bazë të pasojave që ai shkakton: “… mbytja pa kurrfarë të drejte, ngrënja e mallit të jetimit, zmbrapsja në fushën e betejës dhe shpifja kundër femrave.” (po aty, fq. 134 – 135) Shpifja kundër femrës në ditët e sotme, veçanërisht në kulturat e vogla dhe ku njerëzit njihen, është kthyer në një fenomen sa keqdashës, aq edhe me pasoja për jetën e kësaj gjinie. Paragjykimet, mosmarrja në konsideratë e parimit teologjik, sipas të cilit jetën ta ka dhënë Zoti dhe vetëm ai ka të drejtë ta marrë atë, mungesa e emancipimit të shoqërisë, mbartja e traditave dhe e zakoneve që duhen konsideruar të kapërcyera në një shoqëri të hapur dhe të lirë dhe marrja me jetën e të tjerëve, bëjnë që shpeshherë femrat të konsiderohen fajtore pa faj, të vuajnë epitetet e pamerituara, të pabaza dhe të paargumentuara, të pështjellohen mendërisht, të vuajnë shpirtërisht sajesat dhe thashethemet dhe në momente krize t’i japin fund jetës. Ka edhe nga ato që janë viktimizuar nga prindërit (në të vërtetë ato i ka vrarë dhe i vret opinioni konservator) për arsye të shkeljes së kodit të familjes, të mbështetur në “ligjet”e kanunit mesjetar. Kjo është edhe një ndër arsyet e rritjes së krimit familjar tek ne vitet e fundit. Forma të tilla të menduari dhe të vepruari, sjelljeje dhe “kulture” nuk përputhen as me porositë e librit të shenjtë, i cili është kundër imitimeve të normave, vlerave kulturore dhe të çdo tradite të së kaluarës që bie ndesh me zhvillimin e sotëm të shoqërisë dhe me nivelin e emancipimit të saj në sisteme të tjera. “Të imitosh në mënyrë të verbër traditat e të parëve, kur ato janë të dëmshme, është gabim i madh… Trashëgimi i traditave të të parëve, që janë në dobi të njeriut, duhen ruajtur e respektuar.” (Kur’ani, fq 63).

Krimi në familje çdo ditë godet, duke e vënë në dyshim ekzistencën e saj. Alarmi ka kohë që është dhënë. Reagimet e shoqërisë, shtetit dhe institucioneve të tjera janë ende të vakta. Të gjitha ato, duke vepruar së bashku dhe veçmas, mund dhe duhet të bashkëpunojnë edhe me religjionet në vendin tonë që kanë si mision pajtimin e shpirtit të njerëzve, lumturimin e jetës së tyre, harmoninë shoqërore dhe familjare dhe sigurimin nga çdo e keqe e jetës së shqiptarëve. Nëse mungon një frymë e tillë bashkëpunimi dhe nuk ka seriozitet në këte çështje, atëherë krimi në familje do të vazhdojë të jetë i pranishëm tek ne, familja mund të shpërbëhet dhe shoqëria do të degradojë.